Na een loopbaan als timmerman, zadenverkoper en accountant gaat Wim van Zwol (1930) op zijn veertigste aan het werk voor de Nederlandse Spoorwegen. Voor de functies in Amsterdam solliciteert tweehonderd man, en Van Zwol blijft met vijf man over om deze functies te gaan vervullen. Via zijn schoonfamilie had hij al veel goede berichten gehoord, daarvan werkten er al een aantal voor de NS. Hij beleefde er 21 fantastische jaren en heeft in die tijd leuke én vervelende dingen meegemaakt.

Alles erin?
"We dronken altijd koffie in de spoorkantine, en als je in opleiding was kreeg je minimaal één keer een kop koffie aangeboden van je mentor. Deze vroeg dan 'Alles erin Van Zwol?' en als je dan 'ja' zei goot hij het hele kannetje melk erin! Dat heb ik later ook bij mijn leerlingen gedaan. Ik heb er vier opgeleid."

Telerail
"Op een gegeven moment gingen we gebruik maken van de telerail. Zodat we vanuit de trein telefonisch contact konden opnemen met de verkeersleiding. Tijdens mijn controle op de trein van Alkmaar naar Amsterdam zie ik een jongen zitten die ik meteen al niet echt vertrouw. Mijn gevoel was juist want hij heeft geen kaartje. Hij zegt het niet meteen te kunnen betalen dus wil hij uitstel van betaling, wat een knaak extra kost. Ik kon niet de hele trein controleren omdat het aparte treindelen waren. Als we stoppen op het station komen er een stuk of vier maten van de jongen uit het andere treindeel, ze komen hun vriend te hulp schieten en één van hen komt op me af met een mes! Ik doe snel de deuren dicht en bel direct met de telerail om de spoorpolitie te waarschuwen. Kom ik met de luchtverkeersleiding van Schiphol in contact! Die telerail werkte in het begin nog niet zo goed, en de daders waren natuurlijk al gevlogen. De naam die de jongen had opgegeven was achteraf natuurlijk vals."    

Oplichtster eerste klas
"Ik zag een vrouw uit de bus stappen en zag dat ze ook met de trein mee moest. Ik besloot even te wachten ook al was het al tijd voor vertrek. Ik werd al gebeld waarom ik nog niet was vertrokken en verzon een klein smoesje 'de deuren gaan niet dicht, ik moet even kijken wat er aan de hand is'. Ondertussen kwam de vrouw buiten adem bij de trein aan en zegt 'ik moet alleen nog een kaartje kopen'. Ik laat haar weten dat ik zo bij haar kom. De trein rijdt weg en ik doe mijn controles. Als ik bij de vrouw kom zegt ze dat ze tot overmaat van ramp haar portemonnee in de bus heeft laten liggen! Ze kan uitstel van betaling krijgen, met de knaak extra. Ze is blij dat dit kan en zegt het zo snel mogelijk over te maken als ze weer thuis is. Een paar weken later krijg ik bericht van de verkeersleiding, ik was de 15e die erin gestonken was! Ze had nooit betaald."

Helpende hand en luisterend oor
Maar Wim van Zwol heeft niet alleen wanbetalers en vervelende passagiers gehad. Hij kon ook een helpende hand bieden aan eerlijke mensen. Zo kwam er eens een gezin de trein in die vertelde dat ze geen geld hadden en dat ze net uit het ziekenhuis kwamen omdat hun zoontje zo ziek was. "Dat ik later bij ze kwam tijdens mijn controle vertelde ik ze dat ik hun verhaal even had nagetrokken. En dat ze deze reis bij de NS te gast waren. Ze mochten gratis meereizen. We kregen best veel vrijheid om eigen beslissingen te nemen zoals in dit geval.

Een andere keer zat er een vrouw van in de veertig op het balkon te huilen. Ik vroeg wat er aan de hand was en ze vertelde over de mensen in de coupé waar ze eerder in had gezeten. De mensen hadden gepraat over de oorlog en kwamen erachter dat haar vader een NSB'er geweest was. Hierdoor ontstond er een vervelende situatie voor de vrouw. Ik ging even met haar in de eerste klas zitten, en heb rustig met haar gepraat en naar haar verhaal geluisterd. Ik kon zo toch mensen helpen en een stapje verder brengen."   

Mensenkennis
Voor het werk had je vooral veel mensenkennis nodig, en dit werd de conducteurs ook goed bijgebracht in de cursus. Zo gingen we aan het einde van de cursus een week in een internaat. Daar werden we tegen elkaar uitgespeeld in verschillende situaties. "Hoe je moest reageren als iemand niet had betaald, of als er koffie over iemand was heen gegaan omdat je per ongeluk tegen iemand was aangestoten, los het maar op! Zo werd je met verschillende situaties geconfronteerd."

Carina Jonker

Met dank aan de Heer van Zwol